ESG Raporlama Danışmanlığı: Beyanlar Nasıl Kanıtlanır?
Sürdürülebilirlik beyanlarınızı nasıl kanıtlarsınız?
Bu rehber, sürdürülebilirlik raporu yayımlayan, web sitesinde ya da müşteri sunumlarında çevresel performansını anlatan veya bir tedarik zinciri anketine ESG verisi sunan işletmeler için hazırlandı. Cevap verdiği soru şu: Sürdürülebilirlik beyanlarımızı nasıl izlenebilir, karşılaştırılabilir ve şeffaf hâle getiririz? ESG raporlama danışmanlığı verirken de ilk baktığımız nokta budur: Raporun ne kadar iddialı olduğundan çok, her cümlesinin arkasında bir veri ve belge bulunması önemlidir.
ESG raporlamada şeffaflık ne demektir ve kimleri ilgilendirir?
ESG raporlamada şeffaflık, çevresel (Environmental), sosyal (Social) ve yönetişim (Governance) alanlarındaki her beyanın kaynağının, hesaplama yönteminin ve sınırlarının okuyucu tarafından izlenebilir olmasıdır. Yani “enerji tüketimimizi azalttık” demek yetmez; hangi tesiste, hangi dönemde, hangi ölçüm verisiyle ve neye kıyasla azaldığı da gösterilmelidir.
Konu yalnızca büyük şirketleri ilgilendirmez. Türkiye'de Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS), belirli büyüklükteki şirketler için raporlamayı zorunlu hâle getirdi. Bu şirketlerin tedarikçileri de müşterilerinden gelen veri talepleriyle karşılaşabiliyor.
İhracat yapan üreticiler, uluslararası zincirlerle çalışan oteller, banka kredisi ya da yatırım arayan firmalar ve kamu ihalelerine giren işletmeler de ESG verisi sunmak durumunda kalabiliyor. Bu nedenle gönüllü olarak hazırlanan bir rapor bile, ileride incelenebilecek bir belge gibi özenle hazırlanmalıdır.
Şeffaf bir ESG raporu adım adım nasıl hazırlanır?
Şeffaf bir rapor, önce neyin raporlanacağına karar verip ardından her beyanı veriyle eşleştiren sistemli bir süreçle hazırlanır. Aşağıdaki adımlar, ilk kez rapor hazırlayan işletmeler için de uygulanabilir bir çerçeve sunar.
1. Önemli konuları belirleyin
İlk adım, işletmeniz için gerçekten önemli olan çevresel, sosyal ve yönetişim konularını seçmektir. Bir otel için su ve enerji tüketimi, bir üretim tesisi için emisyonlar ve atıklar, bir inşaat firması için iş sağlığı ve güvenliği öne çıkabilir. Bu önceliklendirmeyi yaparken çalışanların, müşterilerin, tedarikçilerin ve finans kuruluşlarının beklentilerini de dikkate alın.
2. Her beyan için veri kaynağını tanımlayın
Rapora girecek her gösterge için verinin nereden geldiği yazılı olarak belirlenmelidir. Elektrik ve doğal gaz faturaları, su sayacı okumaları, atık taşıma kayıtları, UÇBS'ye yapılan bildirimler, bordro ve eğitim kayıtları bu kaynaklara örnektir. Veriyi kimin topladığı ve hangi sıklıkla güncellendiği de not edilmelidir.
3. Hesaplama yöntemini ve raporlama sınırlarını açıklayın
Okuyucu, rakamın nasıl hesaplandığını görebilmelidir. Karbon ayak izi hesabında hangi standardın ve emisyon faktörlerinin kullanıldığı, hangi tesislerin ve kapsamların dahil edildiği, hangilerinin dışarıda bırakıldığı açıkça yazılmalıdır. Kapsam dışı bırakılan bir alan varsa bunun gerekçesi de belirtilmelidir.
4. Kanıt dosyası oluşturun
Rapordaki her sayısal beyan, arşivde bulunabilen bir belgeyle desteklenmelidir. Bunun için gösterge bazında klasörler oluşturup fatura, tutanak, ölçüm raporu ve hesap tablolarını burada saklamak pratik bir yöntemdir. Böylece bir müşteri ya da denetçi soru sorduğunda cevap kısa sürede bulunabilir.
5. İç kontrol yapın, gerekirse bağımsız güvence alın
Rapor yayımlanmadan önce veriler, onları hazırlayan kişiden farklı biri tarafından kontrol edilmelidir. Birim hataları, çift sayım ve eksik dönemler bu aşamada yakalanır. Yasal bir zorunluluk ya da müşteri talebi varsa, bağımsız bir kuruluştan güvence alınması raporun güvenilirliğini artırır.
6. Olumsuz sonuçları da raporlayın
Şeffaflık, yalnızca iyi haberleri paylaşmak anlamına gelmez. Bir göstergede kötüleşme olduysa nedenini ve alınacak önlemleri açıklamak, okuyucunun rapora güvenini artırır. Yalnızca olumlu verilerin seçilmesi ise raporun bütününü şüpheli hâle getirebilir.
Beyanlarınızı desteklemek için hangi belgeleri hazırlamalısınız?
Kanıta dayalı bir ESG raporu için faaliyet verilerini, yasal uyum belgelerini ve yönetim kayıtlarını bir arada tutmanız gerekir. Aşağıdaki liste bir başlangıç noktası olarak kullanılabilir:
Raporlama dönemine ait elektrik, doğal gaz, yakıt ve su faturaları ile sayaç okumaları
Atık türlerine göre miktarlar, lisanslı firmalarla yapılan taşıma ve bertaraf kayıtları
Çevre izni, ÇED kararı ya da muafiyet yazısı gibi faaliyetinize ait çevre belgeleri
UÇBS'ye yapılan beyan ve bildirimlerin kopyaları
Karbon ayak izi hesap tablosu, kullanılan yöntem ve emisyon faktörlerinin kaynağı
Varsa ISO 14001, ISO 9001, ISO 45001 veya ISO 50001 sertifikaları ve iç denetim raporları
Çalışan sayısı, eğitim saatleri, iş kazası kayıtları gibi sosyal göstergeler
Yönetim yapısı, etik ve rüşvetle mücadele politikaları gibi yönetişim belgeleri
Hedefler, bu hedeflerin baz yılı ve ilerleme takibine ait tablolar
ESG raporlamada sık yapılan hatalar nelerdir?
ESG raporlamada sık karşılaşılan bir hata, kanıtı olmayan genel ifadelerin ölçülmüş bir sonuç gibi sunulmasıdır. “Doğa dostu”, “karbon nötr” ya da “tamamen yeşil” gibi ifadeler, arkasında ölçülebilir bir veri ve doğrulama yoksa yeşil aklama (greenwashing) olarak algılanabilir.
Dikkat edilmesi gereken diğer noktalar şunlardır:
Baz yılı ya da hesaplama yöntemi değiştiğinde önceki yıllarla karşılaştırmanın düzeltilmemesi
Yalnızca bir tesisin verisi kullanılıp sonucun tüm şirkete genellenmesi
Satın alınan yeşil enerji sertifikası ya da karbon dengeleme ile gerçek emisyon azaltımının birbirinden ayrılmaması
Tedarikçilerden gelen verilerin kontrol edilmeden rapora alınması
Veri toplama işinin tek bir kişiye bırakılması ve o kişi ayrıldığında kayıtların kaybolması
Hedeflerin ölçüt ve zaman çerçevesi belirtilmeden yazılması
Antalya'daki işletmeler için notlar
Antalya'da ESG raporlaması özellikle turizm, tarım ve gıda ihracatı ile inşaat sektörlerini ilgilendirir. Uluslararası tur operatörleri ve otel zincirleri, tesislerden enerji, su, atık ve sosyal uygulamalara ilişkin veri talep edebiliyor. Bu nedenle otellerin sürdürülebilir turizm belgeleri için topladığı veriler, ESG raporuyla tutarlı tutulmalıdır.
Avrupa'ya ürün gönderen seracılık, paketleme ve gıda işletmeleri de alıcılarından karbon ve su kullanımı verisi talepleriyle karşılaşabiliyor. COP31'in Antalya'da düzenlenecek olması, bölgedeki işletmelerin sürdürülebilirlik beyanlarının daha fazla dikkat çekeceği bir dönemi işaret ediyor; hazırlık için COP31 Antalya: İşletmeler İçin Sürdürülebilirlik Hazırlığı yazımıza göz atabilirsiniz.
Raporlama sürecini sistemli kurmak ve beyanlarınızı veriyle desteklemek isteyen işletmelere sürdürülebilirlik danışmanlığı hizmetimiz kapsamında ESG raporlama danışmanlığı da sunuyoruz. Konunun genel çerçevesi için Kurumsal Sürdürülebilirlik Danışmanlığı: Süreç ve Faydalar yazımız da yol gösterici olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
ESG raporu hazırlamak küçük işletmeler için de gerekli mi?
Her işletme için yasal bir zorunluluk bulunmayabilir; zorunluluğun kapsamı yürürlükteki düzenlemelere ve şirket büyüklüğüne göre belirlenir. Ancak büyük şirketlere tedarik sağlayan ya da ihracat yapan küçük işletmeler de ESG verisi talepleriyle karşılaşabilir. Basit ama kanıta dayalı bir veri seti hazırlamak, bu taleplere hazırlıklı olmayı sağlar.
Sürdürülebilirlik raporunda yeşil aklama nasıl önlenir?
Her beyanın ölçülebilir bir veriye, açık bir hesaplama yöntemine ve arşivlenmiş bir belgeye dayanması, yeşil aklamayı önlemenin temel yoludur. Genel ve iddialı ifadeler yerine somut ve sınırları belli beyanlar kullanılmalıdır. Olumsuz göstergelerin de raporlanması güvenilirliği artırır.
ESG raporlama danışmanlığı hangi konularda destek sağlar?
ESG raporlama danışmanlığı; önemli konuların belirlenmesi, veri toplama sisteminin kurulması, karbon ayak izi gibi hesaplamaların yapılması ve raporun ilgili standartlara uygun yazılması aşamalarında destek sağlar. Danışman ayrıca kanıt dosyasının düzenlenmesine ve bağımsız güvence sürecine hazırlığa yardımcı olur.
ESG raporu ile sürdürülebilirlik raporu aynı şey mi?
Uygulamada iki kavram birbirinin yerine kullanılabiliyor. ESG raporu daha çok yatırımcıların ve finans kuruluşlarının ihtiyaç duyduğu ölçülebilir göstergelere odaklanırken, sürdürülebilirlik raporu daha geniş bir anlatım içerebilir. Hangi adla hazırlanırsa hazırlansın, beyanların kanıta dayanması gerekir.
Beyanlarınızı birlikte gözden geçirelim
Şeffaf bir ESG raporu, iddialı cümlelerden değil, izlenebilir veriden ve düzenli kayıttan doğar. Sürdürülebilirlik beyanlarınızı gözden geçirmek ya da ilk raporunuzu kanıta dayalı bir yapıyla hazırlamak istiyorsanız bize danışın; ekibimizle iletişime geçerek ilk görüşmeyi hemen planlayabilirsiniz.
Bu yazı Asel Çevre Danışmanlık'tan Okan Nas (Çevre Mühendisi) tarafından hazırlanmıştır.
Yorumlar