Çevre İzni Muafiyeti: Kapsam Dışı Tespiti Nasıl Yapılır?

Bu rehber kimin için?

Bu yazı, faaliyetinin çevre izni gerektirip gerektirmediğinden emin olmayan işletme sahipleri ve tesis yöneticileri için hazırlandı. Kısa cevap şudur: çevre izni muafiyeti ve kapsam dışı değerlendirmesi, tesisinizin yürürlükteki Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği eklerinde yer alan faaliyet listeleriyle karşılaştırılmasıyla yapılır. Aşağıda bu karşılaştırmanın nasıl yapılacağını, hangi bilgilerin hazırlanması gerektiğini ve işletmelerin pratikte nerede takıldığını adım adım anlatıyoruz.

Çevre izni muafiyeti ve kapsam dışı durumu ne anlama gelir?

Kapsam dışı olmak, işletmenizin faaliyetinin çevre izni gerektiren faaliyet listelerinde yer almaması demektir. Yönetmelik, çevreye etkisi yüksek görülen faaliyetleri ve çevreye etkisi bulunan faaliyetleri ayrı eklerde sınıflandırır; bu listelerde bulunmayan tesisler için çevre izni ya da lisans başvurusu gerekmez.

Burada önemli bir ayrım var: muafiyet, ayrı bir izin türü değil, kapsam dışı kalmanın sonucudur. Ancak banka, organize sanayi bölgesi, belediye ya da büyük müşteriler gibi taraflar bazen bu durumun yazılı olarak gösterilmesini isteyebilir. Böyle bir ihtiyaç doğduğunda İl Müdürlüğü'nden kapsam değerlendirmesi talep etmek mümkündür.

Konu özellikle küçük ve orta ölçekli üretim atölyelerini, depoları, hizmet işletmelerini, gıda işleme tesislerini ve kapasitesi liste eşiklerine yakın tesisleri ilgilendirir. Aynı faaliyet, kapasiteye ya da kullanılan prosese göre bir işletmede kapsam içinde, başka bir işletmede kapsam dışında kalabilir. Bu yüzden komşu ya da benzer bir işletmenin durumu, sizin için doğrudan geçerli bir sonuç değildir.

Kapsam dışı tespiti adım adım nasıl yapılır?

Kapsam dışı tespiti, faaliyetin doğru tanımlanmasıyla başlar ve yönetmelik listeleriyle tek tek karşılaştırılarak tamamlanır. Aşağıdaki adımlar bu değerlendirmeyi düzenli ve belgeye dayalı biçimde yapmanıza yardımcı olur.

1. Faaliyeti ve tüm prosesleri tanımlayın

Yalnızca ana faaliyeti değil, tesisteki yardımcı süreçleri de yazın: boya kabini, kazan dairesi, jeneratör, yıkama ünitesi, kimyasal depolama alanı gibi. Listelerdeki bazı başlıklar ana faaliyete değil, bu yardımcı ünitelere bağlıdır.

2. Kapasiteyi belgelere dayanarak belirleyin

Listelerdeki pek çok faaliyet belirli bir kapasite, ısıl güç ya da üretim miktarı eşiğine bağlıdır. Kapasiteyi tahminle değil; kapasite raporu, makine-ekipman listesi ve yakma sistemlerinin teknik belgeleri üzerinden belirleyin.

3. Yönetmelik eklerini tek tek karşılaştırın

Faaliyetinizi her iki ekteki başlıklarla ayrı ayrı karşılaştırın. Bir tesis birden fazla başlığa girebilir ve tek bir eşleşme bile tesisi kapsam içine alır. Yönetmeliğin güncel metnine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz.

4. Emisyon, atık su ve gürültü başlıklarını ayrıca kontrol edin

Tesis listelerde yer almasa da atık suyunu bir alıcı ortama veriyorsa ya da kayda değer bir emisyon kaynağı varsa, bu konuların ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir. Kapsam dışı sonucu, bu başlıkların her biri için ayrı ayrı gerekçelendirilmelidir.

5. Gerekirse resmî görüş alın

Sınırda kalan ya da yorum gerektiren durumlarda İl Müdürlüğü'ne başvurarak görüş istemek, ileride doğabilecek anlaşmazlıkların önüne geçer. Başvuruda faaliyetin, proseslerin ve kapasitenin açıkça anlatılması değerlendirmeyi kolaylaştırır.

6. Değerlendirmeyi kayıt altına alın ve güncel tutun

Kapsam dışı sonucu, dayandığı bilgi ve belgelerle birlikte dosyalanmalıdır. Kapasite artışı, yeni bir makine ya da yeni bir proses eklendiğinde değerlendirme baştan yapılmalıdır.

Hazırlanması gereken belgeler ve kontrol listesi

Sağlıklı bir kapsam değerlendirmesi için tesisin ne yaptığını, ne kadar yaptığını ve hangi ekipmanla yaptığını gösteren belgeler gerekir. Aşağıdaki liste, değerlendirmeye başlamadan önce elinizde olması gerekenleri özetler:

• Faaliyet tanımı ve iş akış şeması (ana ve yardımcı süreçlerle birlikte)

• Kapasite raporu veya üretim kapasitesini gösteren belge

• Makine-ekipman listesi ve teknik özellikleri

• Kazan, jeneratör ve diğer yakma sistemlerinin ısıl güç bilgileri

• Kullanılan hammadde, kimyasal ve yakıt türleri ile yaklaşık miktarları

• Atık suyun kaynağı ve bağlantı şekli (kanalizasyon, alıcı ortam, fosseptik)

• Vaziyet planı ve tesis yerleşim krokisi

• İşyeri açma ve çalışma ruhsatı ile varsa önceki ÇED kararı

• Oluşan atık türleri ve atık yönetimi kayıtları

Her maddeyi bir belgeye dayandırmak, sonradan yapılabilecek bir denetimde değerlendirmenizin gerekçesini göstermenizi kolaylaştırır. Eksik kalan bir bilgi varsa, sonucu kesinleştirmeden önce o bilginin tamamlanması doğru olur.

Sık yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Sık karşılaşılan bir hata, kapsam dışı olmanın tüm çevre yükümlülüklerinden muaf olmak anlamına geldiğini düşünmektir. Oysa çevre izni gerekmeyen bir tesis de atık yönetimi, sıfır atık, ambalaj atıkları, atık su ve gürültü gibi konulardaki genel yükümlülüklere tabidir.

Pratikte dikkat edilmesi gereken diğer noktalar şunlardır:

• Yalnızca ana faaliyete bakmak: kazan, jeneratör ya da boya kabini gibi yardımcı üniteler gözden kaçabilir.

• Kapasiteyi eksik ya da tahmini beyan etmek: belgeyle uyuşmayan bir kapasite bilgisi denetimde sorun yaratır.

• Benzer bir işletmenin durumunu örnek almak: proses ve kapasite farkı sonucu değiştirebilir.

• Değişiklikten sonra değerlendirmeyi yenilememek: yeni yatırımlar tesisi fark edilmeden kapsam içine alabilir.

• ÇED ile çevre iznini karıştırmak: ÇED açısından kapsam dışı olmak, çevre izni açısından da kapsam dışı olunduğu anlamına gelmez; iki süreç ayrı mevzuata dayanır.

Kapsam dışı kalan bir tesis için çevre görevlisi ya da çevre danışmanlık hizmeti yükümlülüğü de ayrıca değerlendirilir. Bu konuyu Çevre Görevlisi Zorunluluğu Hangi İşletmeleri Kapsar? yazımızda ele aldık.

Antalya'daki işletmeler için notlar

Antalya'da turizm, tarım ve gıda, inşaat malzemesi ve küçük sanayi işletmeleri için kapsam değerlendirmesi özellikle önem taşır. Oteller konaklama faaliyetinin kendisinden çok; kazan daireleri, jeneratörler, atık su arıtma tesisleri ve çamaşırhaneler gibi yardımcı üniteleri nedeniyle değerlendirmeye girebilir.

Tarım ve gıda tarafında paketleme tesisleri, soğuk hava depoları ve meyve-sebze işleme tesisleri sık karşılaşılan örneklerdir; sonuç kapasiteye ve kullanılan prosese bağlıdır. Küçük sanayi sitelerindeki atölyelerde ise boya, kumlama ve metal yüzey işlemleri gibi süreçler dikkatle incelenmelidir. Beton santrali, kırma-eleme gibi inşaatla bağlantılı tesisler de yönetmelik listeleriyle mutlaka karşılaştırılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çevre izni gerekip gerekmediğini nasıl öğrenirim?

Faaliyetinizi ve kapasitenizi Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği eklerindeki listelerle karşılaştırarak öğrenebilirsiniz. Listelerde yer almıyorsanız kapsam dışısınız demektir. Emin olamadığınız durumlarda İl Müdürlüğü'nden görüş istemek ya da bir çevre danışmanlık firmasından destek almak sağlıklı bir yoldur.

Kapsam dışı olduğumu gösteren bir yazı alabilir miyim?

Uygulamada işletmeler, faaliyet ve kapasite bilgileriyle İl Müdürlüğü'ne başvurarak kapsam değerlendirmesi talep edebilir. Bu tür bir yazı, banka, belediye ya da organize sanayi bölgesi gibi tarafların talebi olduğunda işinize yarar. Başvurudaki bilgilerin doğru ve eksiksiz olması önemlidir.

Kapsam dışıysam hiçbir çevre yükümlülüğüm kalmaz mı?

Kalır. Çevre izni gerekmese de atık yönetimi, sıfır atık, atık su ve gürültü gibi konulardaki genel yükümlülükler devam eder. Faaliyetinize göre UÇBS üzerinden yapılması gereken kayıt ve bildirimler de olabilir.

Kapasitemi artırırsam ne olur?

Kapasite artışı, yeni makine ya da yeni proses eklenmesi tesisinizi kapsam içine alabilir. Bu nedenle her değişiklikten önce kapsam değerlendirmesini yenilemek, izinsiz faaliyet riskinin önüne geçer.

Tesisinizin durumundan emin değil misiniz?

Kapsam değerlendirmesi, doğru yapıldığında hem gereksiz başvurulardan hem de izinsiz faaliyet riskinden korur. Tesisinizin çevre izni açısından durumunu belgeleriyle birlikte incelemek için çevre danışmanlık hizmetlerimize göz atabilir, bize danışabilirsiniz.

Bu yazı Asel Çevre Danışmanlık'tan Uğraş Taylan Sevinç (Çevre Mühendisi) tarafından hazırlanmıştır.