Çevre Görevlisi Zorunluluğu Hangi İşletmeleri Kapsar?

Bu yazı kimin için?

Çevre görevlisi zorunluluğu, çevresel etkisi olan faaliyetleri yürüten işletmelerin çevre mevzuatına uyumunu belgeli bir kişi ya da yetkili bir kurum aracılığıyla sürekli takip ettirme yükümlülüğüdür. Bu yazı; üretim tesisi, otel, atölye, sağlık kuruluşu ya da atık tesisi işleten ve ‘Bu yükümlülük beni de kapsıyor mu?’ sorusuna net bir cevap arayan işletme sahipleri ve yöneticileri için hazırlandı. Kapsamın nasıl belirlendiğini, yükümlülüğün hangi yollarla karşılanabileceğini ve pratikte nelere dikkat etmek gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Çevre görevlisi nedir, hangi işletmeleri ilgilendirir?

Çevre görevlisi, işletmenin çevre mevzuatına uygun çalışmasını izleyen, Bakanlıkça belirlenen niteliklere sahip ve bu görev için belgelendirilmiş kişidir. Yürürlükteki çevre denetimi mevzuatı kapsamında bu takip üç yoldan biriyle yapılabilir: işletme bünyesinde çevre görevlisi çalıştırmak, bir çevre yönetim birimi kurmak ya da yetkili bir çevre danışmanlık firmasından hizmet almak.

Yükümlülüğün doğup doğmadığını belirleyen temel unsur, işletmenin faaliyetinin çevre izin ve lisans mevzuatında listelenen faaliyetler arasında yer alıp almadığıdır. Bu listelerde çevreye etkisi önemli görülen faaliyetler kapasite eşikleriyle birlikte sayılır. Tesisin üretim kapasitesi, kullandığı hammadde, oluşan atığın ve atık suyun niteliği, baca ya da proses kaynaklı emisyonlar da değerlendirmede belirleyicidir.

Uygulamada şu işletme grupları bu konuyu özellikle gündemlerinde tutmalıdır:

• Gıda, metal, kimya, plastik, mermer işleme gibi alanlardaki sanayi ve imalat tesisleri

• Yakma tesisi bulunan enerji üretim işletmeleri

• Kendi atık su arıtma tesisini işleten ya da çevre izni kapsamına giren konaklama tesisleri

• Hastaneler ve benzeri sağlık kuruluşları

• Atık toplama, ayırma, geri kazanım ve bertaraf tesisleri

• Maden ve taş ocakları, kırma-eleme tesisleri ve hazır beton santralleri

Bu liste kesin bir sınır değildir. Küçük ölçekli görünen bir işletme de faaliyet türüne ve kapasitesine göre kapsama girebilir; bu yüzden karar genel bir kurala göre değil, işletmenin kendi faaliyet bilgileri üzerinden verilmelidir.

Yükümlülük adım adım nasıl karşılanır?

Yükümlülük; önce işletmenin kapsamda olup olmadığını netleştirmek, ardından uygun modeli seçip görevlendirmeyi yapmak ve takibi düzenli olarak sürdürmekle karşılanır. Aşağıdaki adımlar bu yolun genel çerçevesini gösterir.

1. Faaliyetin mevzuattaki yerini belirleyin

İlk iş, işletmenin tüm faaliyetlerini ve kapasitelerini çıkarıp güncel çevre izin ve lisans mevzuatındaki listelerle karşılaştırmaktır. Yönetmeliklerin yürürlükteki metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir. Bu karşılaştırma çevre izni gerekip gerekmediğini de ortaya koyar; iki konu birbirine bağlıdır. İzin süreçlerinin ayrıntıları için Çevre İzin ve Lisans Nedir? İşletmeler İçin Başvuru Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.

2. Karşılama modelini seçin

İşletme; bünyesinde belgeli bir çevre görevlisi çalıştırabilir, çevre yönetim birimi kurabilir ya da yetkili bir çevre danışmanlık firmasıyla sözleşme yapabilir. Seçim, işletmenin büyüklüğüne, faaliyetin karmaşıklığına ve kurum içinde bu işi sürekli takip edecek kapasiteye göre yapılmalıdır. Bünyesinde uygun nitelikte personeli olmayan işletmeler için dışarıdan hizmet almak, işletmenin kendi asıl işine odaklanmasını kolaylaştırır.

3. Görevlendirmeyi resmîleştirin

Model belli olduktan sonra görevlendirme ya da hizmet sözleşmesi yazılı hâle getirilir. Görevlendirme ve sözleşme bilgilerinin Bakanlığın çevre bilgi sistemi olan UÇBS'de (Ulusal Çevre Bilgi Sistemi) güncel tutulması gerekir. Görevli kişi ya da firma değiştiğinde bu kayıtların da gecikmeden güncellenmesi önemlidir.

4. Düzenli takip ve iç denetim yapın

Çevre görevlisinin işi görevlendirmeyle bitmez; işletmenin çevre performansını düzenli aralıklarla izlemesi, iç denetim yapması ve sonuçları kayıt altına alması beklenir. Atık beyanları, emisyon ve atık su ölçümlerinin takibi, izin geçerlilik tarihleri ve tesis içi kayıtlar bu takibin parçasıdır. Tespit edilen eksikliklerin işletme yönetimine yazılı olarak bildirilmesi ve giderilmesinin izlenmesi de görevin önemli bir bölümüdür.

5. Değişiklikleri takip edin

Kapasite artışı, yeni bir üretim hattı, farklı bir hammadde ya da mevzuattaki güncellemeler yükümlülüğün kapsamını değiştirebilir. Bu nedenle çevre görevlisi ihtiyacı bir kez belirlenip kenara bırakılacak bir konu değildir; işletme değiştikçe yeniden değerlendirilmelidir.

Hazırlanması gereken belgeler ve bilgiler

Sürecin sağlıklı başlaması için aşağıdaki bilgi ve belgelerin elde olması işleri önemli ölçüde hızlandırır:

• İşletmenin faaliyet konusu, üretim ya da hizmet kapasitesi ve iş akış şeması

• Varsa çevre izni, çevre lisansı ya da geçici faaliyet belgesi

• ÇED kararı veya ÇED gerekli değildir kararı

• İşyeri açma ve çalışma ruhsatı ile tapu ya da kira bilgileri

• Atık türleri, miktarları ve atıkların teslim edildiği lisanslı firmalarla yapılan sözleşmeler

• Emisyon, atık su ve gürültü ölçüm raporları

• Kullanılan hammadde, yakıt ve kimyasalların listesi

• UÇBS'de kayıtlı kullanıcı ve yetkili bilgileri

• Bünyede görevlendirme yapılacaksa personelin çevre görevlisi belgesi

Bu belgelerin eksik ya da güncel olmaması, kapsam değerlendirmesini de görevlendirme sonrası takibi de zorlaştırır.

Sık yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

Pratikte takılınan noktaların ortak özelliği, çevre görevlisi konusunun tek seferlik bir formalite gibi görülmesidir. Sahada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Yükümlülüğün yalnızca büyük fabrikaları kapsadığını varsayıp kendi faaliyetini mevzuatla hiç karşılaştırmamak

• Görevlendirilen kişinin gerekli belgeye ve yetkinliğe sahip olup olmadığını kontrol etmemek

• Görevlendirmeyi yapıp UÇBS kayıtlarını güncellemeyi unutmak

• İç denetim ve kayıt tutma işlerini aksatmak; yapılan çalışmaları belgelememek

• Kapasite artışı ya da yeni faaliyet eklendiğinde yükümlülüğü yeniden değerlendirmemek

• Konuyu izin yenileme ya da resmî denetim aşamasına kadar ertelemek

Dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, çevre görevlisinin tavsiyelerinin işletme yönetimi tarafından uygulanmasıdır. Görevli eksikliği tespit etse bile yönetim harekete geçmezse işletmenin sorumluluğu ortadan kalkmaz.

Antalya'daki işletmeler için notlar

Antalya'da çevre görevlisi konusu özellikle turizm, tarıma dayalı sanayi, madencilik ve inşaat malzemesi üretimi yapan işletmeleri ilgilendirir. Kendi arıtma tesisini işleten oteller ve tatil köyleri, atık su ve atık yönetimi nedeniyle bu konuyu dikkatle takip etmelidir. Sezonluk çalışan tesislerde sezon açılışından önce kayıtların ve ölçümlerin gözden geçirilmesi, yoğun dönemde yaşanabilecek aksaklıkları azaltır.

Meyve-sebze paketleme, soğuk hava deposu ve gıda işleme tesisleri; mermer ve taş ocakları, kırma-eleme tesisleri ve hazır beton santralleri de faaliyet türü ve kapasitesine göre kapsama girebilir. Hangi işletmelerin danışmanlık hizmeti almak zorunda olduğunu daha geniş ele aldığımız Antalya'da Çevre Danışmanlığı Kimler İçin Zorunludur? yazımız da bu değerlendirmede yol gösterici olabilir. Bölgedeki işletmelerin yükümlülüğü dışarıdan karşılamak için yararlanabileceği çevre danışmanlık hizmetimiz, kapsam tespitinden düzenli iç denetime kadar süreci birlikte yürütmeyi amaçlar.

Sıkça Sorulan Sorular

İşletmemin çevre görevlisi bulundurması gerekip gerekmediğini nasıl anlarım?

Faaliyetinizin ve kapasitenizin güncel çevre izin ve lisans mevzuatındaki listelerde yer alıp almadığına bakmanız gerekir. Listede yer alan işletmeler çevre görevlisi, çevre yönetim birimi ya da yetkili çevre danışmanlık firması aracılığıyla takip yükümlülüğü taşır. Emin değilseniz faaliyet bilgilerinizle bir uzmana değerlendirme yaptırmanız en güvenli yoldur.

Çevre görevlisi yerine danışmanlık firmasıyla çalışabilir miyim?

Evet. Mevzuat, yükümlülüğün Bakanlıktan yetkili bir çevre danışmanlık firmasıyla yapılan sözleşme yoluyla karşılanmasına izin verir. Bu durumda takip, iç denetim ve raporlama işleri firma tarafından yürütülür; ancak tespit edilen eksiklikleri gidermek yine işletmenin sorumluluğundadır.

Küçük bir işletmeyim, çevre görevlisi zorunluluğu beni de kapsar mı?

İşletmenin büyüklüğü tek başına belirleyici değildir; asıl ölçüt faaliyetin türü ve kapasitesidir. Küçük ölçekli bir tesis de listelerdeki bir faaliyeti yürütüyorsa kapsama girebilir. Bu nedenle ‘küçüğüz, bizi kapsamaz’ varsayımıyla hareket etmek yerine faaliyetinizi mevzuatla karşılaştırmanız gerekir.

Çevre görevlisi hangi işleri yapar?

Çevre görevlisi işletmenin çevre mevzuatına uyumunu izler, iç denetim yapar ve sonuçları kayıt altına alır. Atık yönetimi, emisyon ve atık su ölçümlerinin takibi, izin ve belge süreçleri ile Bakanlık sistemlerindeki bildirimler bu işlerin arasındadır. Tespit ettiği eksiklikleri işletme yönetimine bildirir ve giderilmesi için öneride bulunur.

Bize Danışın

İşletmenizin çevre görevlisi yükümlülüğü kapsamında olup olmadığını netleştirmek ve süreci doğru kurmak için bizimle iletişime geçin; durumunuzu birlikte değerlendirelim.

Bu yazı Asel Çevre Danışmanlık'tan Selin Sevinç (Yüksek Çevre Mühendisi) tarafından hazırlanmıştır.